Arqueoloxía da festa
Un proxecto de Matilde Meireles e Iñigo Sánchez-Fuarros
For an English version of this page click here.
Que permanece cando remata a celebración?
Arqueoloxía da festa rastrea os sedimentos acústicos dun campo da festa abandonado en Portomouro (Val do Dubra). Usando o son como a nosa ferramenta arqueolóxica principal, este proxecto revela como as paisaxes gardan pegadas temporais—capas de celebración humana gradualmente negociadas co mundo máis-que-humano.
Aproximámonos ao espazo limiar do campo da festa de Portomouro como un ecosistema activo, empregando a arqueoloxía sónica para revelar múltiples capas temporais entrelazadas en interacción dinámica. Ao longo de doce meses, combinamos ferramentas arqueolóxicas e etnográficas con diversas formas de gravación de campo (incluíndo técnicas estendidas), documentación visual e historias orais compartidas polos residentes locais. Esta aproximación multimodal permitiunos pór de manifesto como diferentes temporalidades—xeolóxicas, humanas e ecolóxicas—se transforman mutuamente de forma activa.
A Instalación
Ao entrar, os visitantes atópanse cun bucle de vídeo xerado a través de escaneo LiDAR—unha tecnoloxía de detección remota que revela a estrutura tridimensional do lugar a través de pulsos láser. Esta ‘escavación’ tecnolóxica fai que Portomouro se faga visible lentamente, mapeando a xeometría precisa da decadencia e transformación.
O audio de catro canles rodea aos visitantes coas temporalidades polifónicas de Portomouro. O son xeral móvese entre gravacións de campo recoñecibles—canto dos paxaros, o suído dos coches, auga corrente—e texturas sónicas máis abstractas grabadas a través de métodos de detección estendidos: micrófonos de contacto premidos contra formigón en ruínas gravaron vibracións estruturais; xeófonos enterrados no chan revelaron movemento subsuperficial; hidrófonos somerxidos no río Tambre gravaron vida acuática reclamando canles alterados polos humanos. Antenas VLF e un sensor electromagnético captaron unha multitude de sinais electromagnéticas, mentres que un detector de morcegos sonificou os movementos destes animais. Estes sons enredados e coexistentes derrán lentamente, cos patróns de interferencia electromagnética convertíndose en frases rítmicas, e o vento no metal formando un zumbido suave en evolución.
Estratificado con esta arqueoloxía sónica, un vídeo documenta a transformación do lugar ao longo do noso ano de observación. As imaxes revelan a notable axencia das forzas non humanas: como a vexetación amolece rapidamente os bordos arquitectónicos, como os fungos estabelecen relacións complexas cos materiais humanos, como as inundacións estacionais remodelan os límites entre o espazo construído e natural.
Ademais, artefactos físicos recuperados do lugar—vellas botellas de refrescos e cervexa e anacos de varios tipos de tea e plástico que ecoaban como pegadas de celebracións pasadas—ancoran a experiencia na evidencia material, ao tempo que dialogan cos testemuños das veciñas e veciños que construíron e vivenciaron o campo da festa. Estes obxectos non son ilustración da decadencia; demostran como a materia mesma se converte nunha forma de almacenamento de memoria.
Escoitando a través do Sedimento
Arqueoloxía da festa pregunta que podemos aprender escoitando atentamente lugares abandonados. O traballo abraza a «destrución produtiva»—como a ruína disolve formas orixinais mentres xera novas. Mentres as estruturas se deterioran, as súas propiedades acústicas transfórmanse. Os teitos derrubados crean novas cámaras resonantes. A vexetación introduce materiais acústicos frescos. As colonias de paxaros depositan sedimento sónico a través das súas chamadas convertíndose parte da identidade en evolución do lugar.
Sitios como Portomouro marcan negociacións complexas entre tradición e cambio e deseño humano e axencia ecolóxica. Tratando o son como evidencia arqueolóxica, descobrimos que o abandono non é ausencia—é transformación.
A instalación suxire que cada paisaxe mantén múltiples temporalidades simultaneamente. Aprender a escoitar estes ritmos estratificados podería ofrecer novas formas de entender as nosas relacións co lugar, a memoria e o mundo máis que humano que continuamente remoldea os espazos que buscamos controlar.
Arqueoloxía da festa demostra como escoitar pode escavar as capas invisibles do lugar, revelando como as paisaxes acumulan significado a través de procesos acústicos. Nunha era de cambio ambiental e social acelerado, esta arqueoloxía sónica ofrece metodoloxías que traballan a través da acumulación paciente máis que da revelación inmediata.
Matilde Meireles é unha artista sonora e investigadora que traballa coa gravación de campo para crear proxectos site-specific. Desde unha aproximación multisensorial e multiperspectiva, investiga o potencial da escoita a través de diferentes espectros e escalas: arquitecturas vexetais, ecoloxías acuáticas, obxectos cotiáns e sinais de radio. O seu traballo experimental e duracional sitúase entre a música ambiental, o drone e a improvisación. Presentou a súa obra en festivais internacionais e foi reseñada en The Wire, BBC Radio 3 e Resonance FM, entre outros medios.
Iñigo Sánchez-Fuarros é antropólogo e investigador no Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT-CSIC) en Santiago de Compostela. Previamente foi investigador posdoutoral na Universidade Nova de Lisboa e na Queen’s University Belfast. O seu traballo aborda as interseccións entre cultura expresiva, turismo e patrimonialización desde unha aproximación crítica e creativa. Coordina o proxecto «PALCOS» e dirixe «XEITO | Laboratorio de creación etnográfica» no INCIPIT-CSIC, infraestrutura dedicada a explorar as conexións entre etnografía e procesos artísticos, marco no que xorde esta colaboración.
Lugar
Museo Centro Gaiás | Andar 0 | Cidade da Cultura de Galicia, Monte Gaiás s/n | Santiago de Compostela
Datas
22 de outubro ao 23 de novembro de 2025
Ficha técnica
Técnica de campo e entrevistas: Fátima Rodríguez-Porto
Locución: Fátima Rodríguez-Porto e Laura Iglesias Ferradás
Imaxes de dron: Rubén Vuelta-Santín
Imaxes de cámara multiespectral: Juan Torrejón-Valdelomar
LiDAR: Marta Crespo-Fernández e Pastor Fábrega-Álvarez
Prospección arqueolóxica: Laura Muñoz-Encinar, Thibault Saintenoy, Marta Crespo-Fernández, Cristina Inicio-del-Río, Marta DelMastro-Ochoa, Fátima Rodríguez-Porto
Deseño gráfico: Laboratorio Numax
Produción: XEITO | Laboratorio de creación etnográfica do Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT, CSIC) co apoio da Xunta de Galicia a través do programa de residencias artísticas da Fundación Cidade da Cultura de Galicia.
Agradecementos
Veciñas e veciños de Portomouro, Iván Barcia e Concello de Val do Dubra
Financiación
Axencia Galega de Innovación (Ref. IN607D-2022-05) e Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades/Axencia Estatal de Investigacion/10.13039/501100011033 (Ref. PID2020-118696RB-I00).
